Bayburt Müslüman Dilendirmezler Cemiyeti Nizamnâmesi ; Türkiye’de kurulmuş “ ilk sivil toplum örgütü ” olarak kayıtlara geçen , taşıdığı hissiyat ve fikriyat ile günümüzde anlamını hala koruyan bu cemiyeti ; yaşatma , tanıtma ve hatırasına bir şeyler yapabilme adına acizane kaleme alınmıştır.Kurulan bu cemiyetin kurucularının isimleri,hangi amaçlarla kurdukları,ne zaman kurdukları,faaliyetlerini nerede sürdürdükleri ve 12 Madde olarak hazırlanan bu nizamname hakkında her şeyi bu yazımızda bulabilirsiniz ….
Asırlar boyu, “Veren el, alan elden üstündür” düstûrunu, kendisine şiar edinmiş ve bunu bir yaşama biçimi olarak telakkî etmiş olan Bayburtlu, yokluğun ve açlığın ne demek olduğunu çeşitli zamanlarda tecrübe etmiş olsa bile, acıların en büyüğüne maruz kaldığı bu işgaller sırasında dahi duruşundan ödün vermediğinin bir delili niteliğinde ki bu nizamname Bayburt ‘un ve Bayburtlunun vazgeçilmezleri arasındakini yerini korumuştur. Bayburt Müslüman Dilendirmezler Cemiyeti de böyle felaketli günlerde, kaza kaymakamı Tunalı Hilmi Bey’in önderliğinde kurulmuş olup Bayburt eşrafının da geniş katılımıyla oluşturulan Cemiyet’in nizamnâmesi 1913 (1329) yılında yayımlanmıştır. 12 maddeden mürekkep bu nizamnâmenin elimizde mevcut iki nüshası bulunmaktadır. Bunlardan biri Erzurum İttihad Matbaası’nda, diğeri de Samsun’da Matbaa-i Cemil’de basılmıştır. Faaliyetlerini “Dilendirmezler Ocağı” adıyla anılır bir idare heyeti vasıtasıyla yerine getiren Cemiyet’in maksadı; “İşsizliği bahâne edinerek dilenciliğe girişmiş, yahut girişecek olanlara iş” bulmaktır (madde-2). “İş’in, işlemenin dostu, işsizliğin düşmanı” olan Cemiyet’in azaları “Sâîler” ve “Dilendirmezler” olmak üzere iki kısımdır (madde-9). Sâîler; Cemiyet’e giriş ücreti olarak en azından bir çeyrek mecidiye (Sâîler sadakası) verip yazılanlar, her nerede olursa olsun (Müslüman dilenmez, dilendirilmez!) emelini takip etmek ve ettirmek vaadinde bulunanlardır. Dilendirmezler; “Nereli olursa olsun, Cemiyet’e girerken bir çeyrek mecidiye (Dilendirmez sadakası); hem girdiğinin ilk ayında, hem de her senenin martla, eylülünde yarımşar mecidiye (Aylar sadakası) verenlerdir. Ayrıca, “Dilendirmezler, gönüllerinde ‘katı bir merhamet’, ruhlarında ‘Müslüman dilenmez, dilendirilmez!’ emelini taşırlar...”. KAZA KAYMAKAMI TUNALI HİLMİ BEY’İN DAVETİ ÜZERİNE CEMİYET’İ KURAN TEMEL ÂZÂSI: Topçu yüzbaşısı Mahmut, tabîbi Rıfat, baytarı Osman, mülâzımı Ahmed Efendiler
Posta müdürü Nuri Efendi
Eytam müdürü Fahri Efendi
Sıhhıye baytarı Abdurrahman Efendi
Rüşdiye müdürü Ali Fehmi Efendi
A‘şar kâtibi Yakup Efendi
Evkaf memuru Fehmi Efendi
Mütekaid kolağası Es‘ad Efendi
Düyûn-ı Umûmiye memuru Hamdi Efendi
Mal müdürü Rıfkı Ekrem Efendi
Müfredat kâtibi Sabri Efendi
Orman memuru Hakkı Efendi
Erzincan’da muallim Bayburtlu Mahmut Kemal Efendi
Dâvâ vekillerinden Şerif, Tevfik, Ziya Efendiler
Tüccardan Durak Efendi
Hocaoğulları Hacı Mahmud ve Mehmed Efendiler
Debbağ esnafından Şükrü Efendi
Otelci Muhyiddin Efendi
Bakkal Hasan Efendi
Çakıroğlu Nâzım Efendi
Pamukçuoğlu Hacı Yusuf Efendi
Erzurumlu Tevfik Efendi
Tuzcuzâde Şamil Efendi
Keskinoğlu Hamdi Efendi
Debbağ İbrahim Ağa
Bilal Çavuş
Hacı BeyYine Temel Azasından Dilendirmezler Ocağı:
Birinci reis: Müftî Mehmed Saîd Efendi
İkinci reis: Molla Mehmedlioğlu Mehmed Efendi
Başkâtip: Saraycıklı Derviş Efendi
Müfettiş: Hacı Dursunoğlu Şükrü Efendi
Sandıkkâr: Pulur beyi Hafız Hayreddin BeyAza: Ceza reisi Arslan Bey
Süleyman Paşaoğlu Hasip Bey
Ağaoğlu Hüsnü Bey
Belediye reîsi Ankavîoğlu Hacı Mehmed Efendi
Sekmenoğlu İlyas Efendi
Ulemâdan Müftîoğlu Hacı Nâzım Efendi
Tahsil memuru Alişan Bey
Esnaf şeyhi Halil Ağa
Şingâhlı Hacı Mustafa Efendi
Develioğlu Nevres Efendi
Karslı Arslan Çavuş
Ziver Efendi Bayburt Müslüman Dilendirmezler Cemiyeti Nizamnâmesi
Madde-1: Bayburt'ta "Bayburt Müslüman Dilendirmezler Cemiyeti" adiyla bir cemiyet kurulmustur.
Madde-2: Cemiyet kisaca söylemekle maksadini bildirmis, hatta husûle gelmis olmak ümidini besleyerek ilan eder ki; Isin, islemenin dostudur; issizligin, dilenciligin düsmanidir. Imdi issizligi bahane edinerek dilencilige girismis, yahut girisecek olanlara is bulmayi sadakanin en makbulü gibi tutar.
Madde-3: Cemiyet her issize is bulmaga borçlu degildir. Yasça, basça, saglamlikça, sanatça, isçilikçe ve her türlü yasayisça göze çarpar bir halde güçlü bulunanlar, Cemiyet'e kat'iyyen siginamazlar. Cemiyet yalniz bir hastalik, bir felâket, belki de bir talihsizlik yüzünden düsmüs olanlara açiktir.
Madde-4: Cemiyet münâsip gördügü bir isi islemeyenden hemen elini çeker. Eger o kimseyi dilencilikte görür ise hükûmet vasitasiyla derhal cezalandirir.
Madde-5: Köylü dilenciler, dilenciliklerine köylerinde de asla müsaade edilmemek, fakat köylüleri tarafindan hallerine göre geçinmeleri temin edilmek üzere köylerine; kazali olmayan dilenciler ise Kazadan disariya hükûmet vasitasiyla tard ettirilir.
Madde-6: Cemiyet, sehirli güçsüzlere nüfus basina on bes yasindan asagi, yukari itibariyle yazin 40, 60; kisin 60, 80 parayi geçmemek üzere gündelik verir. Güçsüz; hem kendisi, hem de nafakasi ser'an üzerine vacip kisileri besleyemez olanlardir.
Nafakasi ser'an üzerine vacip kisileri besler olan bir güçsüze bakmalari için Ser'iyye'ye müracaatla isini neticelendirmek de Cemiyet'çe bir vazifedir. Cemiyet bu vazifelerini "Dilendirmezler Ocagi" adiyla anilir bir idare heyeti marifetiyle görür.
Madde-7: "Dilendirmezler Ocagi" ihtiyaca göre umûmî ictimalarda azaltilir, çogaltilir, fakat en azdan (5) azadan mürekkeptir: Biri, birinci reis, biri de ikinci reisdir; Biri, baskâtip, biri müfettis, biri de sandikkârdir. Öbürleri Ocak âzâsidirlar. Haftada bir kere muntazaman baskâtipligin davetiyle de fevkalâde olarak toplanirlar. Kararlarini ekseriyet, fakat (Güçsüz karari) mevcut azasinin dörtte üç re'yiyle verirler. Bunun karari olmaksizin bir akça sarf edilemez.
Reisler, Cemiyet'in de reisleridir. Birinci reis daima belde müftîsidir; ikinci reisle beraber Cemiyet'in haricde mes'ulleridir.
Baskâtip muhaberatla hesâbin gayr-i kuyûdatdan; Müfettis, tahkîkatla güçsüzlere müteallik tahavvülatdan; Sandikkâr, tahsîlatla hesâbatdan, Cemiyet'in de dahilde mes'ulleridir.
Merci', vasita baskâtiplikdir.
Müracaat eden, bir yoksul ise baskâtiplikden bir (Hüviyet kâgidi) alir; Müfettislige götürür.. Muamele, "Dilendirmezler Ocagi" karariyla biter. Ocagin birinci reisden mâ'adâ azasi alti ay için umûmî ictimalarda intihab olunurlar.
Madde-8: Umûmî ictimalar Agustos'la Subat'ta olmak üzere yilda iki defa, reisligin ictima gününden on bes gün evvel, Kaza'daki bütün Cemiyet azasina gönderilecek davetiyelerle vuku' bulur. "Dilendirmezler Ocagi'nin üçte iki, yahut Cemiyet'in Kaza'daki azasinin üçte biri tarafindan baskâtiplige verilecek mazbata üzerine de fevkalâde olarak vâki' olur". Geçmis, gelecek alti aylik isler, hesaplar, terakkîler hakkinda malumat alinir, görüsülür, karar verilir, intihâplar yapilir.
Azadan fevkalâde bir sakirligi görülenlere mukabele vazifesi de îfa olunur.
Madde-9: Aza: "Sâîler, Dilendirmezler" adiyla iki koldur:
Saîler: Cemiyet'e duhûliye olarak en azdan bir çeyrek mecidiye "Sâîler sadakasi" verip yazilanlar, her nerede olur ise olsun "Müslüman dilenmez, dilendirilmez" emelini takip etmek, ettirmek vaadinde bulunanlardir, Kazada mukim Bayburt kazalilar bu kisma yazilamazlar.
Dilendirilmezler: Nereli olursa olsun, Cemiyet'e girerken en azdan bir çeyrek mecidiye (Dilendirmezler sadakasi); hem girdiginin ilk ayinda, hem de her senenin Mart'la, Eylül'ünde en azdan yarimsar mecidiye "Aylar sadakasi" verenlerdir. Sadakasini zamaninda vermeyen istifasini vermis sayilir. Cemiyet'e yine girebilirse de yine dilendirmezler sadakasi (duhûliye sadakasi) verecekdir. Koldan kola geçen de en az(in)dan bir çeyrek mecidiye verir.
Dilendirmezler, gönüllerinde "Kati bir merhamet", ruhlarinda da "Müslüman dilenmez, dilendirilmez" emelini tasirlar... Kim ki rast geldigine sadaka vermekden kendisini alamaz; der'akab za'finin keffâreti olmak, yani acidigi kimseyi düskünlükten mutlak surette kurtarmak emeliyle, vazifesiyle hükûmete, yahut Cemiyet'e haber verir. Vermezse ikinci bir keffâret karsisinda bulunarak Cemiyet sandigina hemen bir yillik zekâtini, sadakasini yatiracaktir.
Madde-10: Cemiyet, azasi yedi kisiye kadar inmis, bunlarin da re'yleri birlesmis ise feshedilebilir. Yine o sart ile ki fesh kararini verenler, Cemiyet'in bütün varini alarak Edirne'ye gidecekler, orada ömürlerinin sonuna kadar Islâm yoksullari için çalisacaklardir.
Madde-11: Bu nizamnâme Cemiyet azasinin Kaza'da mevcut üçte iki re'yiyle tadil edilebilir.
Madde-12: Cemiyet'in mührü, nizamnâmesi, kendisi, hükûmetçe taninmistir.
Tarih: 25 mübarek Ramazan sene 331/15 Ağustos sene 329 (1913) |
